Dvorac Servijski–Šulpe

Lokacija i poreklo
Porodična rezidencija Servijski–Šulpe nalazi se u Novom Kneževcu, na severu Banata, mestu koje se ranije zvalo Turska Kanjiža (za razliku od današnje Kanjiže u Mađarskoj).

Sagradio ga je Marko Servijski, obrazovan i ugledan Novosađanin, koji je 1782. godine kupio Tursku Kanjižu za 2.000 forinti i na tom imanju podigao dvorac. Dvorac se smatra kulturnim obeležjem od velikog značaja.

Poreklo porodice i izgradnja dvorca

Imanje na kome je kasnije sagrađen dvorac Marko Servijski, bogati cincarski trgovac iz Novog Sada, kupio je 11 godina pre izgradnje, dakle 1782, dok je sam dvorac nastao 1793. godine.

Kupovinom Turske Kanjiže, koja je tek bila oslobođena od Turaka, Servijski je stekao i plemićku titulu „de Servijski“ i predikat „od Turske Kanjiže“.

U istorijskim izvorima navodi se da je porodica Servijski ranije nosila prezimena Đuričko, Đurković ili Đorđević. Obogatili su se trgovinom suknom.

Marko Servijski bio je oženjen Katarinom Duka, ćerkom cincarskog trgovca Teodora Duke; njen miraz dodatno je uvećao porodično bogatstvo. Markov sin Đorđe uglavnom je živeo u Novom Sadu, a obojica su bili veliki dobrotvori škola i crkava, kako pravoslavnih, tako i katoličkih.

Nasleđe Šulpe i Talijan

U testamentu iz 1855. godine, Đorđe, prozvan „srpski muza i mecenat“, ostavio je imanje svojoj nećakinji Katarini, koja ga je kao miraz donela u porodicu Šulpe (Schulpe) udajom za Emila Šulpea.

Tada je dvorac posedovao:

• biblioteku od 3.000 knjiga,

• zbirku majsenskog porcelana,

• predmete od srebra i bronze,

• antikni nameštaj,

• lovačke portrete,

• staro vatreno oružje.

Njihova naslednica Vilhemina Šulpe udajom za Andora Talijana donela je dvorac u porodicu Talijan, koja je u Turskoj Kanjiži posedovala još dva dvorca: jedan je podigao Andor Talijan, drugi baron Fedor Feilić (1856). Oba su kasnije pripala Beli Talijanu.

Dvorac u 20. veku

Tokom Drugog svetskog rata nestala je sva pokretna imovina dvorca.
Danas se u zgradi nalaze:

• sud,

• upravna zgrada opštine,

• katastar Novi Kneževac.

Adaptacijom za administrativne potrebe zgrada je izgubila deo autentičnosti.

Arhitektonske karakteristike

Dvorac Servijski–Šulpe smatra se jednim od najstarijih, najvećih i najluksuznijih u Vojvodini.

Stil: kasni barok sa elementima neoklasicizma (copf arhitektura).

Osobine:

• izduženi pravougaoni tlocrt,

• prizemlje + sprat, ali monumentalna pojava,

• glavna fasada sa centralnim rizalitom, mansardnim krovom i balkonom,

• potkrovlje sa reljefnim grbovima Servijskog,

• ograda od kovanog gvožđa,

• gipsani profilisani ukrasi oko prozora,

• dvorišna fasada sa velikim otvorenim portikom u prizemlju,

• dvostruki prozori na spratu, pravilno ritmični — daju utisak lakoće i prozračnosti.

Konzervatorski radovi urađeni su 1976. godine.
Zgrada je u solidnom stanju, ali joj je potrebna temeljna restauracija.